Laporan RCI Tabung Haji: empat tahun dikunci dalam laci

Pada hari Rabu, JAKIM secara senyap memuat naik sebuah PDF yang disimpan kerajaan sejak Ogos 2022. Suruhanjaya siasatan diraja mengenai Tabung Haji, yang dipengerusikan mantan ketua hakim negara Md Raus Sharif, menyerahkan laporan kepada Agong empat tahun lalu. Laporan itu kekal rahsia sehingga sekarang. Penjelasan perdana menteri tentang kelewatan itu cukup terus terang: penerbitan lebih awal mungkin mencetuskan panik dan pengeluaran wang beramai-ramai.

Penjelasan itu sendiri sebenarnya cerita utama. Tabung Haji memegang RM88 bilion milik 8.6 juta pendeposit, dan setiap ringgit dijamin kerajaan persekutuan. Jika tabung itu gagal, bilnya jatuh ke atas belanjawan negara. Tidak banyak institusi di negara ini yang salah urusnya menimpa rakyat biasa secara lebih langsung.

Untung yang tidak wujud

Penemuan paling penting dalam laporan itu ialah soal perakaunan. Bagi 2017, Tabung Haji mengisytiharkan untung RM3.4 bilion dan membayar pulangan lumayan kepada pendeposit atas angka itu. Suruhanjaya menyemak buku akaun dan merumuskan bahawa, jika piawaian perakaunan dipatuhi sepenuhnya, tabung itu sepatutnya mencatat kerugian bersih RM1.4 bilion pada tahun itu. Beza hampir RM5 bilion antara apa yang dilaporkan dengan apa yang benar.

Bagaimana untung sebesar itu boleh dilaporkan sedangkan liabiliti melebihi aset? Tabung itu menilai asetnya menggunakan kaedah bernama nilai aset boleh direalisasi, bukan angka dalam penyata beraudit sendiri, atas alasan undang-undang tidak pernah mentakrifkan perkataan aset. Pelaburan yang nilainya sudah jatuh teruk dicatat pada angka penuh harapan. Suruhanjaya menegur perkara ini secara terbuka, dan media kini memakai istilah daripada laporan itu sendiri: perakaunan kreatif.

Jabatan Audit Negara juga tidak terlepas. Suruhanjaya memetik sepucuk surat yang mengakui pendapat berteguran telah dirangka untuk akaun 2017, kemudian dilembutkan, sebahagiannya kerana bimbang akan reaksi pendeposit. Pengawas berpaling tepat pada saat pengawasan paling diperlukan.

Politik dalam jentera

Mengapa tiada siapa menghalang? Jawapan suruhanjaya berulang kali kembali kepada soal siapa yang berada dalam bilik itu. Undang-undang hanya mensyaratkan anggota lembaga beragama Islam dan warganegara Malaysia. Tiada apa-apa tentang kepakaran kewangan. Antara 2014 dan 2018, kerusi pengerusi dan beberapa kerusi lembaga disandang ahli politik aktif, dan suruhanjaya mendapati keputusan tentang hibah tahunan, bayaran haji dan subsidi haji membawa kesan jari politik. Menteri pula boleh memecat mana-mana anggota lembaga pada bila-bila masa tanpa sebab, dan itu benar-benar berlaku, dua kali, sebelum tamat tempoh perkhidmatan mereka.

Bayaran hibah mengikut arah insentif. Agihan dari 2014 hingga 2017 melebihi kemampuan sebenar dan menghakis rizab, kerana hibah lumayan itu popular manakala hibah berhemat tidak. Apabila kadar akhirnya dipotong ke 1.25 peratus bagi 2019, deposit menguncup RM4 bilion. Dalam masa yang sama, bonus kakitangan pada tahun-tahun krisis mencecah tiga belas bulan gaji, dan sebuah anak syarikat membayar RM2.2 juta bonus istimewa kepada pengarahnya sendiri tanpa kelulusan pemegang saham.

Penyelamatan, dan siapa yang membayar

Penyelamatan 2018 memindahkan aset paling teruk ke sebuah syarikat bertujuan khas, Urusharta Jamaah, pada nilai RM19.9 bilion. Nilai pasaran aset itu ketika itu RM9.7 bilion. Jurang RM10.2 bilion tidak hilang begitu sahaja; Jemaah Menteri kemudian mengikat RM17.8 bilion wang awam, kira-kira RM1.73 bilion setahun, untuk menampung sukuk yang diterbitkan sebagai tukaran. Hari ini kira-kira satu perempat pendapatan tahunan Tabung Haji ialah akruan sukuk tersebut. Suruhanjaya menamakan kegagalan aturan ini sebagai risiko tunggal terbesar yang ditanggung tabung itu.

Mengapa cerita ini di laman pilihan raya

Ketepikan soal perakaunan dan ubat utama suruhanjaya ialah soal manusia. Larang ahli politik aktif daripada lembaga. Tulis syarat kepakaran ke dalam undang-undang. Biar badan bebas, bukan menteri, menentukan siapa yang mengurus institusi bernilai RM88 bilion. Setiap syor ialah versi idea yang sama: orang yang kita letakkan di tampuk menentukan jadi apa sesebuah institusi.

Itu juga soalan pada setiap kertas undi. Undian ialah keputusan pelantikan, dan Tabung Haji ialah rupa keputusan pelantikan yang tersilap bertahun-tahun berturut-turut. Wajar diingat: empat laporan polis dan enam rujukan SPRM lahir daripada skandal ini, dan sehingga laporan itu ditulis, tiada satu pun membawa kepada pertuduhan. Jemaah Menteri kini mengarahkan siasatan baharu. Sama ada siasatan itu membuahkan hasil ialah cerita yang kami akan terus ikuti.